Psikosomatizasyon: Bedende Taşınan Duygular

Geçmişten günümüze birçok insan, bazen dönem dönem bazen de hayatları boyunca stres, kaygı, panik gibi durumlarla iç içedir. Yaşanan psikolojik sıkıntılar, beraberinde fiziksel sorunları getirebilir. Hatta belirtilerin fizyolojik olarak nedeni saptanamayabilir. Böyle bir durumda yaşananların tamamen psikolojik olduğu düşünülebilir. İşte psikolojik sorunlardan kaynaklı olarak ortaya çıkan fiziksel tepkiye psikosomatizasyon adı verilir.

Psikosomatizasyon Nedir?

Psikosomatizasyon, akıl ve vücudun karşılıklı etki göstermesinden ileri gelen bir kavramı ifade eder. Psiko (ruh), soma (beden) kelimelerinin birleşimiyle ortaya çıkmıştır. Yalın anlamıyla psikosomatizasyon olarak karşımıza çıkan kavram, psikolojik sebeplerden kaynaklı ortaya çıkan veya etkilenen bedensel sorunları içerir.

Modern dünyanın getirmiş olduğu yükün etkisiyle günümüzde birçok insan özellikle stresle mücadele halindedir. Ancak stres yaşayan bütün insanlarda psikosomatik semptom görülmez. Bazı kişilerdeyse stres anındayken kalp ritminin hızlanması, nefes almada güçlük gibi fiziksel olarak olumsuz etkiler ortaya çıkabilir. İnsanlar bu etkileri, kısa süre yaşayabileceği gibi bazıları için semptomlar kalıcı hale gelebilir.

Klasik psikanalitik bakış açısına göre: Somatizasyon semptomların kabul edilmeyen dürtülerin ve ihtiyaçların bilinç düzeyine gelmesini engelleyen mekanizmalardır. Rahatsız edici duyguların kabullenilmemesi, gerçeği bastırmak, bu belirtiyle saptanır. Psikosomatizasyon kaynaklı rahatsızlıkları etkileyenler faktörler arasında yas ve ayrılık süreci gibi yoğun duygular barından süreçler yer alır. Kızgınlık, hınç, acı ve düş kırıklığı gibi durumlar, en fazla somatik rahatsızlıklara neden olan ögelerdir.

Somatizasyon Belirtileri

Somatizasyonun belirlenmesi için kalp çarpıntısı, baş dönmesi, göğüs ağrısı gibi belirtilerin ortaya çıkması gerekir. Aynı zamanda aşağıdaki bedensel şikayetler de sıklıkla görülmektedir:

• Vücutta ağrı veya yanma hissi
• Baş ağrısı
• Nörolojik sorunlar
• Yorgunluk
• Cilt problemleri
• Cinsel isteksizlik
• Nefes darlığı

Semptomların bazıları görülmese de biri veya birkaçı yaşanabilir. Bunların yanı sıra şişkinlik, ishal gibi gastrointestinal rahatsızlıklar ortaya çıkabilir.

Psikosomatizasyon Nedenleri

Psikosomatizasyon,karmaşık bir yapıya sahiptir ve çok farklı nedene bağlı olarak ortaya çıkabilir. Stres, travma ve diğer duygusal durumlardan kaynaklı olarak bireyde psikosomatik bozukluğun görülmesi mümkündür. Birey, bu aşamada zihinsel olarak yaşadığı sıkıntıların yanı sıra fiziksel şekilde de belirli problemlerle karşılaşır. Bu sorunların nedenleri arasında aşağıdakiler örnek gösterilebilir:

• Bireyi psikolojik olarak etkileyen travmalar
• Kişinin yaşadığı duygusal sorunlar
• Sürekli stres halinde olmak

Yukarıdakilerin yanında anksiyete gibi kaygı bozuklukları psikosomatizasyon nedenleri arasında bulunur. Bunlar, aynı zamanda birey üzerinde farklı sağlık sorunlarının ortaya çıkmasına neden olabilir. Örnek vermek gerekirse; fonksiyonel nörolojik semptom bozukluğu olarak bilinen titreme, felç gibi sorunları da beraberinde getirebilir.

Psikosomatik Belirtiler Hangi Durumlarda Ortaya Çıkar?

Rahatsızlıkların en temel nedeni; stres, anksiyete, depresyon gibi psikolojik durumların vücutta fiziksel sorunları tetiklemesidir. Ardından mide rahatsızlıkları, cilt problemleri gibi etkilerle kendini gösterebilir. Psikosomatik, zihin ve beden arasındaki ilişkiyi anlayarak sağlık üzerindeki etkiyi çözmeyi amaçlar.

Bireyin çok fazla stres yaşaması, sürekli kaygı durumunda olması gibi durumlardan dolayı psikosomatik belirtiler görülebilir. Kişi, bu durumla karşı karşıya kaldığında profesyonel destek alması önerilir. Böylece hangi seviyede olduğuna bağlı terapiyle birlikte ilaç tedavisi de uygulanabilir.

Psikosomatizasyon Kimlerde Daha Sık Görülür?

Psikosomatizasyon rahatsızlıkları, bazı bireylerde daha sık görülür. Genel olarak aşağıdaki şekilde sıralanabilir:

• Strese Yatkın Bireyler: İş ve aile hayatında çok fazla baskı yaşayan kişilerde genellikle psikosomatik belirtiler görülmektedir.
• Duygularını İfade Etmekte Zorlanan Bireyler: Öfke, hayal kırıklığı, üzüntü gibi hislerini karşı tarafa belirtemeyen kişiler yaşayabilir.
• Depresyon Yaşayanlar: Kişi, depresyondaysa mide bulantısı, baş ağrısı gibi fiziksel sıkıntılarla da mücadele edebilir.
• Travma Yaşayan Kişiler: Özellikle çocukluğunda ihmal, istismar gibi ciddi sorunlar yaşamış kişiler, yetişkinlik döneminde psikosomatik rahatsızlıklarla karşılaşabilir.

Yukarıdakiler dışında orta yaşın getirmiş olduğu stresten kaynaklı olarak psikosomatizasyonun görülmesi mümkündür. Yine sağlık gibi yüksek stresin olduğu meslek gruplarında çalışan kişiler de yaşayabilir.

Psikosomatik Belirtiler Günlük Yaşamı Nasıl Etkiler?

Psikosomatizasyon sorunları yaşayan kişilerin günlük yaşamı birçok açıdan etkilenebilir. Çünkü kişinin yaşadığı psikolojik durumların fizyolojik rahatsızlıklara neden olmasıdır. Kişi, sosyal hayatında yaşadığı mide bulantısı, baş ağrısı gibi şikayetlerinden dolayı keyifsiz ve verimsiz hissedebilir. Aynı zamanda işte, okulda sürekli kendini yorgun hissedebilir. Hobilere vakit ayırmadan iştahsızlığa kadar birçok kötü durum ortaya çıkabilir.

Bedensel Şikayetler Psikolojik Durumla Nasıl İlişkilidir?

Zihinsel ve duygusal durum, doğrudan fiziksel rahatsızlıklara neden olabilir. Örnek vermek gerekirse; stres, vücuda “Savaş ya da kaç.” durumunu iletir. Kalp çarpıntısı, nefes daralması, mide ağrısı gibi durumlar ortaya çıkabilir. Yine depresyondaki birey, yorgunluk veya kas ağrısı gibi şikayetler de yaşayabilir.

Beyinle sinir sistemi, hormonlar ve bağışıklık sistemi arasında sürekli bir bağlantı görülür. Psikolojik durumlarda ortaya çıkan değişiklikler, bu sistemden dolayı bedene yansır. Kişi, bu nedenle stresli, kaygılı anında çeşitli fizyolojik sıkıntılar da yaşayabilir.

Somatizasyon Tanısı Nasıl Konur?

Somatizasyon tanısı koymak oldukça karmaşık ve zorlu bir süreci kapsar. Birey, yaşadığı ruhsal sorunun yanında ortaya çıkan fiziksel rahatsızlıklardan dolayı bir uzmanla görüşmelidir. Uzman, bu aşamada bazı testler yaparak belirtilerin nedenini bulmaya çalışır. Öncelikle fizyolojik muayene ardından psikolojik değerlendirmeler gerçekleştirilir.

Fizyolojik rahatsızlıkların değerlendirilmesiyle diğer hastalıklar elenir. Böylece bireyin yaşadığı durumun somatik semptom olduğu kesinleşir. Yapılan testler aracılığıyla tanının konulması yoğun bir süreç içinde gerçekleşir.

Psikosomatik Sorunların Tedavisinde Hangi Yöntemler Kullanılır?

Psikosomatizasyon için ilk olarak tanının konulmasından sonra bireyin yaşadığı durum, kategorize edilir. Örneğin; bir kişi için psikoterapi yöntemi yeterlidir. Ancak başka bir kişi için terapinin yanında ilaç tedavisine ihtiyaç duyulabilir. Yapılan terapi ve ilaç tedavileriyle birlikte bireyin günlük yaşamdaki şartlarının iyileştirilmesi amaçlanır. Böylece kişi, hayatına daha sağlıklı biçimde devam edebilir.

Sıkça Sorulan Sorular